Γράφει η Μαίρη Καρακασίδη*

Η κατάθλιψη είναι μια από τις πιο συνηθισμένες ψυχικές ασθένειες της σύγχρονης εποχής. Υπολογίζεται ότι ένα στα δέκα άτομα θα νοσήσει κάποια στιγμή στη ζωή του. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η νόσος αυτή, καταλαμβάνει την τέταρτη θέση ανάμεσα στις πρώτες δέκα ασθένειες παγκοσμίως και αναμένεται να αναρριχηθεί στην δεύτερη θέση της κατάταξης μέχρι το 2020.
Όπως και για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές δεν υπάρχει ένας μοναδικός και συγκεκριμένος αιτιολογικός παράγοντας. Ύστερα από πληθώρα μελετών οι παράγοντες αυτοί έχουν ομαδοποιηθεί σε γενετικούς, σε ψυχοκοινωνικούς και σε νευροβιολογικούς.

Οι παράγοντες
Όσον αφορά την γενετική προδιάθεση της κατάθλιψης, υπάρχουν αποτελέσματα ερευνών που έγιναν σε οικογένειες, σε διδύμους και σε υιοθετημένα άτομα, και που φανερώνουν ότι τα άτομα που έχουν στην οικογένειά τους ιστορικό ψυχικά ασθενούς έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εκδηλώσουν την νόσο από αυτούς που δεν παρουσιάζουν κληρονομικότητα στις ψυχικές ασθένειες.
Στους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες ανήκουν τα στρεσογόνα γεγονότα της ζωής και οι ψυχολογικοί παράγοντες. Μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί ότι μια συγκεκριμένη προσωπικότητα (ή στοιχεία προσωπικότητας) προδιαθέτει ή προκαλεί την κατάθλιψη. Ωστόσο κατά ορισμένους ειδικούς, τα άτομα που είναι επιρρεπή σε κατάθλιψη χαρακτηρίζονται από χαμηλή αυτοεκτίμηση και έντονη αυτοκριτική. Και κατά άλλους, η κατάθλιψη είναι θυμός ή επιθετικότητα που στρέφεται εναντίον του εαυτού. Επίσης, πολύ σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει κατά την βρεφονηπιακή ηλικία η σχέση μητέρας – παιδιού, διότι διαταραγμένη σχέση με αστάθεια και ανασφάλεια σε αυτή τη φάση ζωής, δημιουργούν το υπόστρωμα για ευαισθησία και ευαλωτότητα σε αποχωρισμούς αργότερα στην ενήλικη ζωή, που οδηγούν σε κατάθλιψη.
Όσον αφορά τους νευροβιολογικούς παράγοντες, έγιναν μελέτες κατά τη διάρκεια του ύπνου των καταθλιπτικών ασθενών, και διαπιστώθηκε ότι τα άτομα αυτά έχουν διαταραγμένο ύπνο, δεν κοιμούνται αρκετά ή βαθιά και συχνά έχουν εφιάλτες. Επίσης εξετάσθηκαν διεξοδικά χημικές ουσίες που μεταβιβάζουν τη νευρική διέγερση από τον έναν νευρώνα στον άλλον στον εγκέφαλο και διαπιστώθηκε ότι η ανεπάρκειά τους σε πολλές περιπτώσεις συσχετίζεται με την εμφάνιση κατάθλιψης. Όλα τα παραπάνω αποτελούν ποικίλους παράγοντες που ενδεικτικά δίνουν μια πρώτη εικόνα των συνθηκών κάτω από τις οποίες αυτή εμφανίζεται, και πολλές φορές αυτοί οι παράγοντες συνυπάρχουν και διαπλέκονται μεταξύ τους.

Τα συμπτώματα
Το άτομο που πάσχει από κατάθλιψη, συνήθως περιγράφει τη διάθεση του λέγοντας ότι νιώθει λύπη, θλίψη, απογοήτευση και απελπισία. Παρουσιάζει απώλεια ενδιαφέροντος για εργασία και άλλες καθημερινές δραστηριότητες. Συχνά παραπονιέται για αϋπνία ή υπνηλία, διαταραγμένη διατροφική συμπεριφορά, η οποία μπορεί να εκδηλώνεται με ανορεξία ή βουλιμία. Η κατάθλιψη δημιουργεί συναισθήματα φόβου, ενοχής και έντονου άγχους. Το άτομο νιώθει διαρκώς κουρασμένο και εξαντλημένο. Γενικά όλη του η διάθεση χαρακτηρίζεται από ανημπόρια να φέρει εις πέρας τις υποχρεώσεις του ακόμα και να φροντίσει την εμφάνισή του και την υγιεινή του. Η πιο σοβαρή και επικίνδυνη επιπλοκή της κατάθλιψης είναι η αυτοκτονία. Τέλος, πολλοί καταθλιπτικοί ασθενείς αναφέρουν μια ποικιλία από σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, πόνοι στη μέση, ναυτία, εμετός, δυσκολία στην αναπνοή, πόνος στο στήθος κ.α. Μετά από την τυπική εξέταση στον παθολόγο, τα συμπτώματα δεν μπορούν να εξηγηθούν παθολογικά και αποδίδονται σε ψυχογενή αίτια.

Η αντιμετώπιση
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος αντιμετώπισης της κατάθλιψης είναι η ψυχοθεραπεία. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις λειτουργούν ανακουφιστικά για το άτομο και παρουσιάζεται ελάττωση έως και εξάλειψη των συμπτωμάτων της νόσου. Το άτομο αποκτά αυτοπεποίθηση, βελτιώνει τις διαπροσωπικές του σχέσεις, επιλύει εσωτερικές συγκρούσεις, μαθαίνει να εκφράζει συναισθήματα και σκέψεις, αποδέχεται τον εαυτό του και τους άλλους και μαθαίνει να αντιμετωπίζει την καθημερινότητά του με πιο λειτουργικό τρόπο. Ο ψυχολόγος παρέχει στο άτομο την εμπιστοσύνη και την ασφάλεια που χρειάζεται στο πλαίσιο της θεραπευτικής σχέσης. Υπάρχουν βέβαια και οι υποστηρικτές των φαρμάκων, πιστεύοντας ότι δρουν πιο γρήγορα και με πιο οικονομικό κόστος. Στην πραγματικότητα, τα φάρμακα και η ψυχοθεραπεία συμπληρώνουν το ένα το άλλο. Τα φάρμακα ανακουφίζουν πολλά από τα σωματικά συμπτώματα της κατάθλιψης ενώ η ψυχοθεραπεία βοηθά στην ανακούφιση του συναισθηματικού πόνου.
Κάθε περίπτωση καταθλιπτικού ασθενούς χρειάζεται εξατομικευμένη αντιμετώπιση, από τους κατάλληλους ειδικούς, που εκτός από την απαραίτητη επιστημονική κατάρτιση καλό θα είναι να διαθέτουν καλή ψυχική επαφή και επικοινωνία με τον ασθενή τους, δείχνοντας του την αγάπη και την φροντίδα που είναι απαραίτητη να διαθέτει ένας ειδικός για τους ανθρώπους που αναλαμβάνει σε θεραπεία.

*Η Μαίρη Καρακασίδη είναι Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια