Όταν ο Δημήτρης Αρβανιτάκης αποφασίζει να εκδώσει ένα βιβλίο είναι βέβαιο ότι έχει προηγηθεί πολλή μελέτη, εντατική αρχειακή έρευνα και πολύς μόχθος και για το λόγο αυτό τα πονήματά του είναι ενδιαφέροντα και αναδεικνύουν την ιδιαιτερότητά του ως ερευνητή και ιστορικού.
Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους εκπροσώπους των Ζακυνθινών Γραμμάτων, ο οποίος δίκαια έχει κερδίσει το σεβασμό των συναδέλφων του.
Το νέο του βιβλίο για τον Ανδρέα Κάλβο είναι μία κατάθεση ψυχής, γιατί ο ποιητής των «Ωδών» δεν παύει να είναι ένας διάσημος άγνωστος στη Ζάκυνθο και ο Δημήτρης Αρβανιτάκης φωτίζει με γλαφυρό τρόπο πτυχές της ζωής του ποιητή και συναρπάζει τον αναγνώστη, ταξιδεύοντάς τον στην εποχή της νεότητάς του.
Πρόκειται για μια αξιόλογη έκδοση του Μουσείου Μπενάκη, η οποία δεν πρέπει να λείπει από καμιά βιβλιοθήκη.
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Ο εντοπισμός ενός άγνωστου ιταλικού περιοδικού, στην εκδοτική ομάδα του οποίου ανήκε και ο Ανδρέας Κάλβος, γίνεται η αφορμή για ένα «διπλό βιβλίο», για ένα απρόσμενο και γοητευτικό διπλό ταξίδι. Ένα ταξίδι αφενός στον κόσμο των ιταλών εξόριστων του Λονδίνου και των ιδεολογιών της μεταναπολεόντειας Ιταλίας και αφετέρου στον κόσμο του Ανδρέα Κάλβου, εφόσον οι δύο αυτοί κόσμοι τέμνονται: ο νεαρός ποιητής μορφώνεται μέσα σε αυτό ακριβώς το κλίμα.
Μετά τα συντρίμμια των ελπίδων που είχε ξυπνήσει στον ιταλικό κόσμο η γιακωβίνικη έκρηξη της περιόδου 1796-1799 και ο Ναπολέων: η εξορία. Στο Λονδίνο του 1819 μία μικρή ομάδα ιταλών, μαζί τους και ο Ανδρέας Κάλβος, εκδίδει ένα βραχύβιο περιοδικό που δεν θα μείνει στην ιστορία: L’Ape italiana a Londra (Η Ιταλική μέλισσα στο Λονδίνο). Ποιοι είναι αυτοί οι λησμονημένοι άνθρωποι, ποια η ζωή και ποιες οι ιδεολογικές τους διαδρομές; Ποιο το περιεχόμενο και ποιοι οι στόχοι του περιοδικού;
Η Ape italiana δεν αρθρώνει έναν λόγο τυχαίο: με τον τρόπο της απηχεί την κρίσιμη εποχή της. Ο λόγος της (για την πατρίδα και την πολιτική, την ιστορία, τη λογοτεχνία και τη γλώσσα, τις θετικές επιστήμες και την αρχαιολογία) νοηματοδοτείται μέσα από τη μεγάλη συζήτηση για το Risorgimento, για την ιταλική εθνική παλιγγενεσία δηλαδή. Οι έννοιες επανεξετάζονται, επανανοηματοδοτούνται σε μεγάλο βαθμό για να απεικονίσουν τις νέες πραγματικότητες. Κεντρική έννοια, εκείνη της «πατρίδας». Στην εποχή της εθνικής αφύπνισης, η πατρίδα δεν νοείται πια απλώς ως ο γενέθλιος τόπος: γίνεται όλο και περισσότερο ο τόπος της ελευθερίας, ο τόπος των ελεύθερων πολιτικών θεσμών. Στην πορεία, λοιπόν, προς τη μορφοποίηση του έθνους, προς την οικοδόμηση της ελεύθερης πατρίδας βρίσκονται οι άνθρωποι του περιοδικού μας: βρίσκονται στον δρόμο προς την πατρίδα. Ο λόγος της Ape italiana τοποθετείται σε αυτήν ακριβώς την ιστορική καμπή και ο έλληνας αναγνώστης μπορεί να διαβάζει αυτές εδώ τις σελίδες αναθυμούμενος την ελληνική περίπτωση, τα ομόλογα ελληνικά περιοδικά, τους ομόλογους ελληνικούς προβληματισμούς εκείνη ακριβώς την εποχή.
Μέσα σε αυτό το πανόραμα αναδύονται τώρα με άλλον φωτισμό τα κρίσιμα χρόνια του Ανδρέα Κάλβου, εκείνα της πρώτης ιταλικής περιόδου κι αυτά του Λονδίνου: εκείνο το πέμπτον του αιώνος, που τον είδε εις ξένα έθνη. Ρήξεις και συνέχειες, διαδρομές και φιλίες, φιλοδοξίες και όνειρα, βήματα και απογοητεύσεις, ιδεολογικές και αισθητικές μετακινήσεις. Αν έπαιρνε κι αυτός τον δρόμο προς την πατρίδα, προς τη δική του πατρίδα, σε τούτες τις σελίδες τον παρακολουθούμε να βηματίζει μαζί με τους ιταλούς φίλους κι εχθρούς του. Πώς όλοι αυτοί οι σεισμοί του ιταλικού κόσμου — σεισμοί λόγων, ιδεών και ανθρώπων—, επηρέασαν τον δικό του κόσμο; Μήπως αυτοί ακριβώς οι «σεισμοί», πέρα και πριν από την ελληνική πατρίδα που κάποτε θα τον υιοθετούσε, του έδωσαν τα πρώτα εργαλεία ανάγνωσης, τα υλικά για να χτίσει τις —ιταλικές και ελληνικές— λέξεις του;
Μπορεί ο Κάλβος από τις κατοπινές φιλολογικές και εθνικές ταξινομήσεις να αγαλματοποιήθηκε στο ενσταντανέ και τον ρόλο του «έλληνα εθνικού ποιητή», όμως εδώ, ιστορικοποιώντας το ερώτημα, παρακολουθούμε βήμα προς βήμα την πορεία οργάνωσης του διανοητικού του κόσμου μέσα στις δικές του χωροχρονικές συντεταγμένες, δίχως τη μεταγενέστερη γνώση της τελικής του κατάληξης. Σ’ αυτό το βιβλίο παρακολουθούμε τον νεαρό ποιητή στα χρόνια της ιταλο-αγγλικής του εμπειρίας (από το 1800 περίπου μέχρι το 1820), στα χρόνια της μορφοποίησης του κόσμου του.
