Ως γενικόλογη θέση και όχι σαν συνείδηση που αυτοματοποιημένα και αυθόρμητα καταφέρνει να επιβληθεί στις καθημερινές συνήθειες , χαρακτηρίζει ο Επίκουρος Καθηγητής του τμήματος Τεχνολογίας, Περιβάλλοντος και Οικολογίας, Τάσος Καλημέρης, την περιβαλλοντική συνείδηση που διαμορφώνεται στον σύγχρονο Έλληνα μέσα από την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μιας και η αποφυγή κατασπατάλησης της ενέργειας και των φυσικών πόρων δεν πρέπει να παρουσιάζεται υπό μορφή απλού ευχολόγιου στα Δημοτικά και τα Γυμνάσια.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι ο ανθρώπινος παράγοντας επιδρά καθοριστικά στη διαμόρφωση του κλίματος, η οποία σε τοπικό επίπεδο μπορεί να υποβαθμίσει ακόμη και την ποιότητα ζωής του.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί αναφέρεται στους τρόπους με τους οποίους ο ήλιος, το νερό και ο αέρας μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενεργειακούς σκοπούς, στην αποτυχία του εγχειρήματος των φωτοβολταϊκών καθώς και στο γεγονός του αν αξίζει ή όχι να επενδύσει κανείς στις ανανεώσιμες πηγές.

Από τις λίγες χρονιές που Ιούνιο πλησιάσαμε τους 40 βαθµούς. Γιατί αυτό;
Στο διάστημα 15-16 Ιουνίου εκδηλώθηκε μεταφορά θερμών αερίων μαζών από την Λιβύη και την Σαχάρα προς την Κεντρική και Ανατολική Μεσόγειο. Επειδή ο Ελληνικός χώρος δεν επηρεαζόταν από κάποιο αξιόλογο βαρομετρικό σύστημα, επικράτησαν ταυτόχρονα και συνθήκες άπνοιας. Έτσι, οι θερμοκρασίες στο διάστημα 15-18 / 6 έφτασαν σε υψηλές τιμές (38 C στην Κρήτη και Σπάρτη). Στην Ζάκυνθο η μεγαλύτερη θερμοκρασία, 36.6 C, σημειώθηκε στις 15/6 (σταθμός στο Ξενία), ενώ τις άλλες μέρες κυμάνθηκε κάτω από 34 C. Στον σταθμό στο Σκοινάρι η αντίστοιχη μέγιστη ήταν 35.4 C. Από το 1970 και μετά, τα θερμοκρασιακά μέγιστα του Ιουνίου στην Ζάκυνθο είναι περί τους 32 ~ 33 C (με απόκλιση σ = 2 C), οπότε το μέγιστο της 15/6 ήταν περί τους 3 C πάνω από τα συνηθισμένα, όχι όμως εκτός της κλίμακας μεγίστων που έχουν μετρηθεί και στο παρελθόν.

Μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι τα τελευταία χρόνια είναι πιο συχνά τα ακραία καιρικά φαινόμενα;
Αναμφίβολα ναι. Ειδικά μετά την δεκαετία του 1970 και ακόμα περισσότερο μετά το 1998, καταγράφεται όλο και πιο συχνά μια σειρά ακραίων καιρικών φαινομένων σε όλο τον πλανήτη. Ενδεικτικά, το 1998 ήταν το θερμότερο έτος των τελευταίων 150 ετών σε όλο τον πλανήτη, ενώ στην Ελλάδα, τον Μάρτιο του 1998 καταγράφεται ο υψηλότερος ρυθμός βροχόπτωσης (12.8 cm βροχής σε 12 hrs). Τον Ιανουάριο του 2004 εμφανίζεται στο Νότιο Ιόνιο υπό μορφή Μεσογειακού τυφώνα το βαθύτερο βαρομετρικό χαμηλό. Κατευθυνόμενο προς ΝΑ Αιγαίο σημειώνει ρεκόρ χαμηλής πίεσης στην Ικαρία (972 hPa). Το 2000 έχουμε στην Ελλάδα τον θερμότερο Ιούλιο της 50ετίας, το 2007 τις υψηλότερες μέγιστες θερμοκρασίες Ιουνίου (ως και 46.4 C). Ο Δεκέμβριος του 2001 εμφανίζει τις χαμηλότερες θερμοκρασίες της 50ετίας (−20 ~ −23 C στην ηπειρωτική Ελλάδα), ενώ όλο και συχνότερα, ανεμοστρόβιλοι πλήττουν την στεριά στην ΝΔ Ελλάδα (Ζάκυνθο – Ηλεία).

Το κλίμα αλλάζει;
Οι μεταβολές του κλίματος ήταν και συνεχίζουν να είναι μέρος της συνεχούς εξέλιξης του πλανήτη. Αποτελούν τις μακροχρόνιες προσαρμογές της ατμόσφαιρας σε χιλιάδες μικρότερες διαταραχές που δέχεται από γεωφυσικούς παράγοντες (όπως την κατανομή ηπείρων – ωκεανών, το ορογραφικό ανάγλυφο, τη μορφή εδαφοκάλυψης, την ωκεάνια κυκλοφορία, τον φυσικό κύκλο CO2, την ηφαιστειακή δραστηριότητα, την πληθυσμιακή εξέλιξη των ειδών, την παλιρροιακή τροχιακή εξέλιξη, κ.α.) και από εξωγενείς παράγοντες (ανθρωπογενείς δραστηριότητες, Ηλιακή δραστηριότητα). Απότι φαίνεται, η προσαρμογή αυτή γίνεται κάθε φορά με σχετικά απότομες μεταβολές, που ονομάζονται κλιματικές ασυνέχειες (ή κλιματικές μεταβολές). Υπάρχουν όμως αρκετοί μηχανισμοί που καταφέρνουν επί μια σειρά ετών να παράγουν μετεωρολογικά φαινόμενα που δημιουργούν την εντύπωση κλιματικών μεταβολών χωρίς στην πραγματικότητα να είναι. Η ανίχνευση των πραγματικών κλιματικών ασυνεχειών ισοδυναμεί με το μεγάλο πρόβλημα διαχωρισμού κλιματικού σήματος από την μεγάλη και τυχαίου χαρακτήρα μεταβλητότητα (ισχυρό θόρυβο) όλων των ατμοσφαιρικών παραμέτρων. Χάρη σε ισχυρότατες Μαθηματικές τεχνικές – θαύματα της ανθρώπινης διανόησης, πολύ μεγάλα βήματα έχουν γίνει πρόσφατα προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι έχουν εντοπιστεί ενδείξεις επεισοδίων κλιματικών ασυνεχειών που οφείλονται στις ανθρώπινες δραστηριότητες, με σαφέστερη εκείνη που εκδηλώθηκε περί την δεκαετία του 1970. Γίνεται λόγος και για μια ακόμα ασυνέχεια περί τα τέλη του 1990, που όμως απαιτείται η παρέλευση ορισμένων ακόμα ετών για να κριθεί ασφαλέστερα.

Μια αλλαγή στο κλίμα αφορά όλη τη Γη ή μπορεί να έχει τοπικό χαρακτήρα;
Οι κλιματικές μεταβολές είναι πλανητικής εμβέλειας. Διαφέρει όμως ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνονται από τόπο σε τόπο. Δηλαδή αν υποθέσουμε ότι μια φυσική αιτία μπορεί να οδηγήσει σε κλιματική μεταβολή, αυτή μπορεί τελικά να εκδηλωθεί με τελείως διαφορετικό τρόπο και με διαφορετικούς ρυθμούς από περιοχή σε περιοχή.

Ο ανθρώπινος παράγοντας επιδρά καθοριστικά στη διαμόρφωση του κλίματος;
Παρότι οι φυσικοί μηχανισμοί διαμόρφωσης και μεταβολής του κλίματος είναι ισχυρότατοι και θα έλεγε κανείς, εκτός συναγωνισμού για οποιαδήποτε ανθρώπινη δράση, παρόλα αυτά, τα τελευταία 50 χρόνια έχει διαφανεί ότι η ανθρώπινη παρέμβαση έχει βρεί τον τρόπο ώστε, με συγκριτικά μικρές δράσεις να παρεμβαίνει αποφασιστικά σε δυο πολύ ευαίσθητους ρυθμιστές του κλίματος : την χημική δομή της ατμόσφαιρας (κυρίως) και την χρήση γης (δευτερευόντως). Μέσω αυτών τροποποιείται δυσανάλογα (μη-γραμμικά), το ενεργειακό ισοζύγιο Γης-διαστήματος, η γεωγραφική κατανομή της θερμικής ενέργειας, η θερμική δομή της ατμόσφαιρας, η γενική της κυκλοφορία και τελικά το κλίμα.

Υπάρχει δυνατότητα ασφαλούς και έγκυρης πρόγνωσης του καιρού για τον επόμενο μήνα;
Κατηγορηματικά όχι! Η πρόγνωση του καιρού είναι στην ουσία, οι λύσεις των διαφορικών εξισώσεων που περιγράφουν την Θερμοδυναμική και Ρευστοδυναμική της ατμόσφαιρας λεπτό προς λεπτό. Οι λύσεις αυτές (προγνώσεις) είναι τόσο εγκυρότερες και χρονικά διεισδυτικότερες, όσο καλύτερη χωρική ανάλυση έχει το μοντέλο προσομοίωσης της ατμόσφαιρας που χρησιμοποιείται. Την δεκαετία του 1980, τα προγνωστικά μοντέλα είχαν ανάλυση 50  50 Km. Σήμερα οι περισσότερες προγνώσεις γίνονται με ανάλυση 7  7 Km ως και 2 2 Km και ενώ εκτείνονται ως 10 ημέρες μπροστά, έχουν ασφαλή χρονικό ορίζοντα 2~3 ημερών. Άρα πρόγνωση μηνών υπό την παραπάνω έννοια δεν υπάρχει. Τέτοιου τύπου “προγνώσεις” γίνονται μόνο μέσω εξαιρετικά ανεπτυγμένων στατιστικών –αλλά όχι δυναμικών− μεθόδων, και έχουν νόημα μόνο για πολύ μεγάλες περιοχές, ενώ η Φύση μπορεί να τις παρακάμψει με χαρακτηριστική ευκολία.

Σε ποιο βαθμό συντελούν εξωγενείς παράγοντες στις κλιµατικές συνθήκες του πλανήτη;
Θεωρώντας εξωγενείς παράγοντες τους αστρονομικούς, δηλαδή τα χαρακτηριστικά της τροχιάς και της περιστροφής της Γης (μέση τροχιακή ακτίνα, εκκεντρότητα, θέση και κλίση άξονα περιστροφής, διάρκεια ημέρας) και τη ροή ενέργειας από τον Ήλιο (1367 W/m2), τότε η επίδρασή τους σε χρονικά διαστήματα της τάξης των λίγων αιώνων, είναι από πολύ μικρή ως αμελητέα. Η ευστάθεια των τροχιακών χαρακτηριστικών της Γης και η πολύ αργή πλέον, παλιρροιακή εξέλιξη της τροχιάς της, αφήνουν μόνο την ροή ενέργειας από τον Ήλιο κυρίαρχο ρυθμιστή των εξωγενών διαταραχών. Η παραγόμενη ενέργεια από τον Ήλιο έχει εξαιρετική σταθερότητα και οι πολύ μικρές μεταβολές στην ροή της (κατά ± 0.1 W/m2) που οφείλονται σε Ηλιακές εκλάμψεις, στον 11-ετή κύκλο δραστηριότητας και τον Ηλιακό άνεμο, προκαλούν μεταβολές της μέσης ετήσιας θερμοκρασίας του πλανήτη που δεν υπερβαίνουν τους 0.1 ~ 0.3 C.

Αν μπορούσαμε να κάνουμε μια πρόβλεψη αυτή θα ήταν ότι ειναι πιθανότερο να µετατραπεί ο πλανήτης τα επόµενα χρόνια σε Σαχάρα ή σε Βόρειο Πόλο;
Αν και ο χαρακτηρισμός Σαχάρα είναι σίγουρα υπερβολικός, οι τάσεις ερημοποίησης θα ενισχυθούν σε πολλά μέρη της Γης (συμπεριλαμβανομένης και της Νότιας Ελλάδας), δεδομένης της τάσης αύξησης της μέσης θερμοκρασίας, της μείωσης των ετήσιων υψών βροχής, της αύξησης της ραγδαιότητας των βροχοπτώσεων και της τάσης επέκτασης του κυττάρου γενικής κυκλοφορίας Hadley προς βορειότερα γεωγραφικά πλάτη στο Βόρειο ημισφαίριο (και αντίθετα στο Νότιο). Η “ασθένεια” αυτή έχει πιθανότατα ξεκινήσει να πλήττει ήδη και το νησί μας (περίπου από την δεκαετία του 1970).

Πόση αξιοπιστία ή ακρίβεια έχουν τα κλιµατικά µοντέλα που χρησιμοποιούνται;
Αν λάβουμε υπόψη ότι η αξιοπιστία μιας πρόβλεψης με σαφώς επιστημονικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία κρίνεται μόνο εκ του αποτελέσματος, είναι ευνόητο ότι δεν υπάρχει ακόμα απάντηση στο παραπάνω ερώτημα. Η μεθοδολογία και ο βαθμός στον οποίο τα κλιματικά μοντέλα λαμβάνουν υπόψη τις εμπλεκόμενες δεκάδες φυσικές, χημικές, θερμοδυναμικές, ρευστομηχανικές, κοινωνικές, οικονομικές διεργασίες, είναι από μαθηματική άποψη εξαιρετικά ανεπτυγμένος. Όμως η αβεβαιότητα για την εξέλιξη παραμέτρων όπως η χρήση ορυκτών καυσίμων για παραγωγή ενέργειας, η βιομηχανική παραγωγή, η παραγωγή αερίων θερμοκηπίου, η χρήση γης, ο παγκόσμιος πληθυσμός και η οικονομία, μεταφέρονται στις προβλέψεις. Υπάρχουν τουλάχιστον 40 βασικά σενάρια συνδυαστικής εξέλιξης των παραπάνω παραμέτρων, που σχετίζονται με κλιματικά σενάρια μέχρι το 2100. Όμως οι προβλέψεις κλίματος αντισταθμίζουν αυτή την αβεβαιότητα με τρείς τρόπους : (α) με χρήση περισσοτέρων του ενός κλιματικών μοντέλων (μέθοδος ensembles), (β) με αναφορά αποτελεσμάτων υπό στατιστική μορφή (μέσες τιμές συνήθως ανά 30ετία), και (γ) με σύγκριση των αποτελεσμάτων με μια περίοδο του παρελθόντος για την οποία υπάρχουν μετρήσεις δεκαετιών.

Για όλα φταίει το διοξείδιο του άνθρακα (CO2);
Η ανάγκη παραγωγής όλο και περισσότερης ηλεκτρικής ενέργειας και η εξυπηρέτηση των αναγκών ενός αυξανόμενου επιπέδου ζωής (διαρκής μετακίνηση, εντεινόμενος καταναλωτισμός, τεχνολογικά εξαρτημένος τρόπος ζωής) έχει κάνει το CO2 τον πιο δυναμικό ανθρωπογεννή ρυθμιστή του φαινομένου του θερμοκηπίου. Η παροχή των αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα μέσω καύσεων θα ενισχύεται όσο κάθε ένας από εμάς έχει χαλαρή αντίληψη των ποσοτήτων ενέργειας που καταναλώνει στις καθημερινές του ασχολίες. Είναι ενδεικτικό ότι στην Ελλάδα η κατά κεφαλή ζήτηση ενέργειας έχει 5-πλασιαστεί τα τελευταία 40 χρόνια, ενώ η διασπορά των ΑΠΕ με σκοπό ακόμα και την οσοδήποτε μικρή παραγωγή ενέργειας σε οικιακή βάση, παραμένει απραγματοποίητο σχέδιο. Η καταστροφή των δασών, η αλλαγή χρήσης γης, και η εκτεταμένη αστικοποίηση αποτελούν τους επόμενους βασικούς συνυπεύθυνους με το CO2 .

Οι μηχανισμοί του κλίματος συμπεριφέρονται χαοτικά ή µε περιοδικότητα;
Οι μηχανισμοί διαμόρφωσης του κλίματος χαρακτηρίζονται από τυχαιότητα ή στην καλύτερη των περιπτώσεων ημι-περιοδικότητα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και όταν κάποιες διεργασίες τείνουν να αποκτήσουν μια περιοδικότητα, αυτή δεν είναι αυστηρή, αλλά διαλλείπουσα (δηλαδή παρούσα κατά διαστήματα), ενώ μπορεί να έχει μεταβλητή ένταση και φάση (ιδιότητες που την κάνουν ακόμα πιο δύσκολα ανιχνεύσιμη στα φάσματα των κλιματικών σημάτων). Για παράδειγμα, τα ύψη βροχόπτωσης στο Νότιο Ιόνιο εμφανίζουν διαλλείπουσα περιοδικότητα 2.1 και 3 ετών. Πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι όλες οι θερμοδυναμικές και κλιματικές διεργασίες στην ατμόσφαιρα χαρακτηρίζονται από εμμονή, δηλαδή τείνουν να διατηρηθούν ακόμα και μετά την παύση του οδηγού φυσικού μηχανισμού.

Τι καθορίζει ως επί το πλείστον τον καιρό στον ευρύτερο ελλαδικό χώρο;
Κατά την ψυχρή περίοδο η έλευση μετωπικών υφέσεων (δηλαδή βαρομετρικών χαμηλών με θερμά και ψυχρά μέτωπα) που σχηματίζονται στους βασικούς κυκλογεννετικούς χώρους της Μεσογείου (κόλπος Γένοβας και Λεόντων, Νοτιο-Αλπικός χώρος, Αδριατική, θάλασσα Βαλεαρίδων, όρη Άτλαντα). Τα συστήματα αυτά διαμορφώνουν το πεδίο βροχόπτωσης, ανέμων και θερμοκρασιών στην Ελλάδα. Σημαντική είναι η επίδραση της ορογραφίας και της πολύπλοκης ακτογραμμής του Ελληνικού χώρου στην λεπτομερή διαμόρφωση των παραπάνω πεδίων. Τέλος, βασικό ρόλο παίζει και η φάση στην οποία βρίσκεται η ταλάντωση του Βόρειου Ατλαντικού (NAO). Κατά την θερμή περίοδο ο μόνιμος αντικυκλώνας των Αζορών (που καλύπτει όλο τον κεντρικό και Βόρειο Ατλαντικό) σε συνδυασμό με το βαρομετρικό χαμηλό του Πακιστάν, διαμορφώνει το Ελληνικό καλοκαίρι με τα μελτέμια (ετησίες) στο Αιγαίο.

Συμφωνείτε µε τα μοντέλα που θέλουν την Ελλάδα να γίνεται θερμότερη σε μερικές δεκαετίες;
Η συμφωνία με το σενάριο αύξησης είναι μάλλον αναγκαστική, δεδομένου ότι όλα σχεδόν τα κλιματικά μοντέλα προβλέπουν αύξηση της μέσης, της μέγιστης και της ελάχιστης θερμοκρασίας σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο (κυρίως δε στην ΝΑ Τουρκία) και λιγότερο στην Ελλάδα. Οι μέγιστες θερμοκρασίες φαίνεται ότι προς το τέλος του τρέχοντος αιώνα, έχουν την τάση να αυξηθούν από 1 ως και 7 C, κυρίως στην ανατολικά της Πίνδου ηπειρωτική Ελλάδα και Πελοπόννησο. Παρόμοια οι ελάχιστες τιμές της εμφανίζουν τάση αύξησης κατά 1 ~ 6 C.

Ο Ήλιος, το νερό και ο αέρας μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενεργειακούς σκοπούς;
Αναμφίβολα ναι. Το νερό (οι υδατοπτώσεις) χρησιμοποιείται ήδη ευρύτατα στην χώρα μας ως πηγή ενέργειας, δεδομένου ότι από 15 ~ 25 % των ετήσιων αναγκών της χώρας προέρχονται από τους 15 μεγάλους και σχεδόν 30 μικρότερους υδροηλεκτρικούς σταθμούς. Ο Ήλιος και ο άνεμος αποτελούν διπλό φυσικό δώρο στην χώρα μας. Και τα δυο, μας διαθέτουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας κάθε χρόνο. Ενδεικτικά, στην Ζάκυνθο η συνολική ροή ενέργειας (απευθείας + διάχυτη + ανακλώμενη) από τον Ήλιο σε κάθε τετραγωνικό μέτρο επιφανείας κυμαίνεται από 660 W/m2 τον Δεκέμβριο, μέχρι 1100 W/m2 τον Ιούνιο. Ένα φωτοβολταϊκό πλαίσιο επιφανείας 1 m2 μπορεί να εκμεταλλευτεί το 14 ~ 15 % αυτής της ισχύος. Αντίστοιχα άνεμος 4 Beaufort παρέχει Αιολική ισχύ 150 W/m2 ενώ στα 6 Beaufort έχουμε 3300 W/m2 ! Μια συνηθισμένη ανεμογεννήτρια μπορεί να εκμεταλλευτεί το 35 ~ 40 % αυτής της ισχύος. Για παράδειγμα, τον Ιούνιο του 2009, ο σταθμός του ΤΕΙ στο Σκοινάρι κατέγραψε την παροχή 238 kWh Ηλιακής ενέργειας και 84 kWh Αιολικής ενέργειας ανά m2 (αντίστοιχα ποσά για τον Δεκέμβριο : 54.3 kWh Ηλιακής και 162 kWh Αιολικής).

Αξίζει να επενδύσει κανείς στις ανανεώσιμες πηγές ή πρόκειται για µύθο;
Προσωπικά θεωρώ ότι, εξαιρώντας τους επενδυτικούς ομίλους και τους επιχειρηματίες που μπορούν να διαθέτουν πολύ μεγάλα ποσά για ανάπτυξη Αιολικών πάρκων ή σχετικά μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών, η Ηλιακή ενέργεια είναι επί του παρόντος η μόνη πηγή ενέργειας που είναι δυνατόν και πρέπει να αξιοποιηθεί από το ευρύ κοινό για οικιακή παραγωγή ενέργειας. Το λέω αυτό, επειδή κάθε μεγάλη ανεμογεννήτρια κοστίζει περί το 1 ~ 1.5 εκατομμύριο €, ενώ κάθε φωτοβολταϊκό πλαίσιο ισχύος περί τα 130 Wp κοστίζει περί τα 400 ~ 500 €. Σύμφωνα με τα στοιχεία παροχής Ηλιακής ενέργειας που δόθηκαν στο προηγούμενο ερώτημα για την Ζάκυνθο, έπεται ότι ένα τέτοιο φωτοβολταϊκό πλαίσιο θα απέδιδε στον κάτοχό του περί τα 18 € τον Ιούνιο και 4 € τον Δεκέμβριο, ή ακόμα, περί τα 150 € το έτος. Θα χρειαζόταν δηλαδή μόνο 3~4 έτη για να του επιστρέψει τα χρήματα της αγοράς του. Στην πραγματικότητα όμως κάθε πλαίσιο πρέπει να αποσβέσει και το κόστος του περιφερειακού εξοπλισμού – εγκατάστασης, που κυμαίνεται από 2000 ~ 3000 €. Ακόμα και έτσι, ο χρόνος απόσβεσης για σύστημα με 8 πλαίσια, θα ήταν 5 ~ 6 έτη.

Τι θεωρείτε πιο βλαβερό για το περιβάλλον μας;
Την αλόγιστη σπατάλη ενέργειας που χαρακτηρίζει, μεταξύ άλλων, τον σημερινό τρόπο ζωής. Κακή χρήση air-conditions, φωτισμός με παλαιές λάμπες πυράκτωσης, πολλές και ακριβές μετακινήσεις, σπίτια με κακή θερμομόνωση, υπερβολικός καταναλωτισμός, αποτελούν μεγάλες αιτίες σπατάλης φυσικών πόρων που χρησιμοποιούνται για να παραχθεί αυτή η ενέργεια. Στην χώρα μας, η κατά κεφαλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας είναι σήμερα 5 φορές (!) περισσότερη απότι την δεκαετία του 1970. Κάθε ένας από εμάς, άμεσα ή έμμεσα, καταναλώνει (άρα τελικά αποσπά από την φύση) κατά μέσο όρο, 13.6 kWh ηλεκτρικής ενέργειας την ημέρα. Για να καταλάβουμε πόσο μεγάλη είναι αυτή η ποσότητα ενέργειας, αρκεί να σκεφτούμε ότι για να την παράγει ένας άνθρωπος θα πρέπει να μετακινήσει 270.000 αντικείμενα βάρους 9 Kgr το κάθε ένα (όσο δηλαδή μια 6-άδα εμφιαλωμένου νερού) σε ύψος 2 m.

Πως θα χαρακτηρίζατε απο περιβαλλοντική άποψη το νησί μας;
Αφημένο στην τύχη του, χωρίς να παραγνωρίζονται σε καμιά περίπτωση ορισμένες πολύ αξιόλογες και γνήσιες προσπάθειες λίγων –αλλά γνωστών για τα έργα τους- ανθρώπων μέσα από κρατικούς φορείς και Δήμους, ακόμα και την εκκλησία, που με μεγάλο πολλές φορές προσωπικό κόστος, προσπαθούν όσο μπορούν να οριοθετούν πράγματα και καταστάσεις.

Το εγχείρημα των φωτοβολταϊκών πέτυχε;
Όχι, αλλά σε καμιά περίπτωση το εγχείρημα δεν έχει τελειώσει. Ευτυχώς κάποιες φορές η πολιτεία φαίνεται να μαθαίνει από τα λάθη της, και σε ένα βαθμό αυτό φαίνεται να έχει συμβεί ειδικά με το θέμα των φωτοβολταϊκών. Ο πρόσφατος νόμος (ΦΕΚ/1079/Β/04.06.2009) πρακτικά επιτρέπει για πρώτη φορά την οικιακή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τον Ήλιο μέσω φωτοβολταϊκών συστημάτων ισχύος μικρότερης από 10 KW, που ο καθένας μας μπορεί να εγκαταστήσει στο σπίτι του. Η τιμή πώλησης του παραγόμενου ρεύματος προς την ΔΕΗ έχει οριστεί στα 0.55 € / KWh μέχρι το 2012 και τα συμβόλαια έχουν 25ετή διάρκεια. Σε τόπους όπως η Ζάκυνθος, αυτό σημαίνει ότι κάθε επένδυση σε φωτοβολταϊκά, ισχύος μεγαλύτερης του 1 KW, αναμένεται να επιστρέψει εντός του χρόνου ζωής του συστήματος (~ 25 έτη) περίπου 3 – 4 φορές τα χρήματά της.

Μπορεί να συνυπάρξει ο ανθρώπινος υπερπληθυσµός µε τη διατήρηση του περιβάλλοντος;
Δεδομένου του χρηματο-οικονομικού συστήματος και των γνωστών μεθόδων μεγιστοποίησης της κερδοφορίας των μεγάλων επιχειρήσεων, η προσωπική μου εκτίμηση είναι όχι. Ακόμα και χωρίς αυτό, το οικοσύστημα Γη φαίνεται ότι έχει ήδη υπερβεί την περιβαλλοντική του χωρητικότητα, αφού για να βρεί τροφή, στέγη και ενέργεια, το ανθρώπινο είδος έχει αναγκαστεί προ δεκαετιών να μεταβάλλει την μορφολογία του φυσικού του περιβάλλοντος (με αλλαγή χρήσης γης και εδαφοκάλυψης – υπερεκμετάλλευση και εξάντληση φυσικών πόρων).

Διαμορφώνεται στον σύγχρονο Έλληνα περιβαλλοντική συνείδηση μέσα από την Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση;
Σε ένα μικρό βαθμό ναι. Αλλά μάλλον ως γενικόλογη θέση, όχι σαν συνείδηση που αυτοματοποιημένα και αυθόρμητα καταφέρνει να επιβληθεί στις καθημερινές συνήθειες. Η αποφυγή κατασπατάλησης της ενέργειας και των φυσικών πόρων δεν πρέπει να παρουσιάζεται υπό μορφή απλού ευχολόγιου στα Δημοτικά και τα Γυμνάσια. Μέσα από το μάθημα της Φυσικής οι μαθητές πρέπει να έρχονται σε επαφή με ξεκάθαρη, ποσοτικοποιημένη και πρακτικά χρήσιμη πληροφορία για τα θέματα ενέργειας, φυσικών πόρων και τεχνολογίας που χρησιμοποιούν στο σπίτι σε καθημερινή βάση (βλέπε πχ. ορθή χρήση κλιματιστικών), που σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να έχει την συνήθη και αποτρεπτική μορφή ενός ασκησεολόγιου. Θα ήταν κατά την γνώμη μου λάθος η περιβαλλοντική συνείδηση να στηριχτεί σε γενικόλογα και μη-ποσοτικοποιημένα μαθήματα του τύπου “περιβαλλοντική εκπαίδευση” που συνήθως, στην πράξη, παρουσιάζονται από λάθος ανθρώπους, σχεδόν υπό μορφή πολιτικής θέσης, αποκομμένα από το ισχυρό υπόβαθρο Φυσικής και Χημείας που έχουν.