Με μεγάλη επιτυχία πραγματοποιήθηκαν, στους Παξούς, από 26 έως 30 Μαϊου 2010, οι εργασίες του Θ΄ Πανιόνιου Συνεδρίου, που διοργάνωσε η Εταιρεία Παξινών Μελετών και τελούσε υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Τα Πανιόνια Συνέδρια καθιερώθηκαν το 1914 με την ευκαιρία του εορτασμού των 50 χρόνων από την Ένωση με την Επτάνησο. Δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, ο Α΄ και ο Β΄, δεν επέτρεψαν την κανονική διεξαγωγή τους, ενώ φέτος ξαναπήρε τη σκυτάλη τής συνέχειας το Θ΄ Συνέδριο.
Είναι αφιερωμένο στη διερεύνηση της ιστορίας της γαιοκτησίας και των οικογενειακών μορφωμάτων στην ιστορία της επτανησιακής ταυτότητας, της κοινωνίας και της οικονομίας των Επτανήσων, της ιόνιας ναυτιλίας, της αρχαιολογικής και αρχειακής πολιτισμικής κληρονομιάς, καθώς και στην προσέγγιση πολλών ζητημάτων με έμφαση στις αρχειακές τοπικές διαθεσιμότητες και στην προσέγγιση πολλών ζητημάτων, που αφορούν τους Παξούς και τους Αντίπαξους.
Για ιστορικούς λόγους να σημειωθεί ότι τόσο το Γ΄ (29.09.1965) όσο και το Στ΄ (Σεπτέμβρης 1997) Πανιόνιο συνέδριο έχει πραγματοποιηθεί στο νησί μας.
Επίσης, η διεξαγωγή του 10ου συνεδρίου θα διοργανωθεί, με τη συνήθη μορφή του, από την Εταιρία Κερκυραϊκών Σπουδών στην Κέρκυρα και θα έχει πανηγυρική μορφή με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την πραγματοποίηση του 1ου πανιόνιου συνεδρίου και 150 χρόνων από την Ένωση της Επτανήσου.
Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου ήταν ο δήμαρχος των Παξών και πρόεδρος της Εταιρείας Παξινών Μελετών, Σπύρος Μπογδάνος, γνωστός για τη συμβολή του στη διερεύνηση και ανάδειξη της πολιτισμικής ταυτότητας του νησιού. Την έναρξη των εργασιών κήρυξε ο πρόεδρος της Βουλής, Φίλιππος Πετσάλνικος. Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Θ΄ Πανιονίου Συνεδρίου ήταν ο καθηγητής, Σπύρος Ασδραχάς, ο οποίος στην εναρκτήρια ομιλία του τόνισε ότι “στόχος του Συνεδρίου είναι να αναδείξει τους ανανεούμενους ορίζοντες της επτανησιακής ιστοριογραφίας”.
Αξίζει να αναφερθούμε και στην αφίσα του Συνεδρίου, έναν πίνακα του Lear με το λιμάνι και την πόλη του Γάιου και τη σύγχρονη όψη με τη Φιλαρμονική του Δήμου Παξών σε λιτανεία στους δρόμους του Γάιου Παξών.
Ο χαιρετισμός του δημάρχου Παξών
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για το Δήμο Παξών και την Εταιρεία Παξινών Μελετών να υποδέχονται τους συνέδρους του Θ΄ Πανιόνιου Συνέδριου, ένα θεσμό, ο οποίος πολύ σύντομα θα γίνει αιωνόβιος. Ένα επομένως ιστορικό θεσμό, ο οποίος από το 1914 που θεσπίστηκε έχει ως κύριο στόχο την αποτίμηση και την προαγωγή της επτανησιακής ιστοριογραφίας. Ενώ παράλληλα, δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το Α Πανιόνιο Συνέδριο το 1914 επιχειρούσε και την αποτίμηση της οικονομικής και πολιτικής κατάστασης των νησιών μετά την Ένωσή τους με το Ελληνικό Κράτος. Σήμερα, μάλιστα, ενώπιον των μεγάλων διοικητικών και οικονομικών αλλαγών που συντελούνται στη χώρα και αφορούν οπωσδήποτε και τα Επτάνησα, η αποτίμηση της Ένωσης και η ιστορική της κατανόηση αποκτούν ακόμα μεγαλύτερο βάρος.
Αποτελεί επίσης ιδιαίτερη τιμή για μας ότι η ολομέλεια του 8ου Πανιονίου Συνεδρίου, που έγινε στα Κύθηρα το 2006, με την υποστήριξη πολλών από τους παρευρισκόμενους, εμπιστεύτηκε το Θ΄ Πανιόνιο Συνέδριο για πρώτη φορά στους Παξούς.
Οι εργασίες του Θ Πανιονίου Συνεδρίου, το οποίο τελεί υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, θα λάβουν χώρα επομένως στους Παξούς, σε ένα νησί που παρά τη σημαντική ιστορία του, τη μεγάλη του προσφορά στην οικονομία και το εμπόριο, παρά το απαράμιλλο φυσικό τους κάλλος, παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύτερο κοινό και όχι μόνον.
Ωστόσο δεν τίμησαν τούτο το νησί τυχαία ο πρέσβης Λιουτπράνδος ή ο πρίγκιπας Σαλβατώρ, η αυτοκράτειρα Ελισάβετ (Σίση), που γοητευμένη από τις δυτικές ακτές των Παξών ήθελε να χτίσει εκεί το Αχίλλειο, ο Πατριάρχης Αθηναγόρας, ο οποίος μαγεμένος από το μεγαλείο της φύσης έψαλλε στην περιοχή του Μουσμουλιού, εν ώρα δύσης, το «φως ιλαρόν». Ούτε έφερε με άδικη υπερηφάνεια το όνομα Παξινός, ένας βυζαντινός στρατηγός των Αθηνών. Όσο για τη μελέτη της αρχαιολογικής τους κληρονομιάς, της ιστορίας τους, της εθνογραφίας τους, της λαογραφίας τους, της γλώσσας τους, έχει ακόμα πολλά να προσφέρει στην επτανησιακή πολιτισμική ταυτότητα. Η ανάδειξη εξάλλου όλων αυτών των πρόσφορων τομέων έρευνας συγκαταλέγεται στους κύριους στόχους του Θ Πανιονίου Συνεδρίου.
Οι Παξοί, αν και το μικρότερο των Επτανήσων, διέγραψαν μία αξιόλογη πολιτισμική ιστορία από την αρχαιότητα ακόμα. Μπορεί να δέχθηκαν επιρροές από τις γύρω περιοχές (νησιά και ήπειρωτική Ελλάδα) αλλά κατόρθωναν να αφομοιώνουν και να δημιουργήσουν μία δική τους πολιτισμική ταυτότητα. Έτσι, κατέγραψαν μια έντονη παρουσία στις τέχνες, τα γράμματα και τον πολιτισμό. Δεν είναι λίγοι οι επιστήμονες και λόγιοι που γεννήθηκαν και γαλουχήθηκαν στο νησί μας, πολλοί μάλιστα ανάμεσά τους, διακρίθηκαν στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Πιθανόν την ανάγκη διάκρισης να υπέθαλψε και η απομόνωση που εκτρέφει ο νησιωτισμός. Τούτοι οι απομονωμένοι νησιώτες πάλεψαν και με τον αποκλεισμό και τις καιρικές συνθήκες, διαμόρφωσαν δική τους ψυχολογία, δικό τους πνευματικό υπόβαθρο, καλλιέργησαν την οξυδέρκεια του ναυτικού, το πολυμήχανο μυαλό του και δεν δίστασαν να ταυτιστούν με τον Οδυσσέα που πολλών ανθρώπων άστεα και γνώο είδε.
Ένα πάντως είναι βέβαιο. Ότι τούτο το μικρό νησί οι Μοίρες το έραναν διαφορετικά και ο Θεός το προίκισε ξεχωριστά για να επιβιώσει. Εξάλλου η ευλογία του διακρίνεται σε κάθε επίπεδο.
Τα τελευταία χρόνια οι Παξοί μέσα από συλλογική προσπάθεια υπερέβησαν εαυτόν και ανέδειξαν την πολιτισμική τους κληρονομιά, ενώ ταυτόχρονα υπερασπίστηκαν την προστασία του περιβάλλοντος, δομημένου και αδόμητου.
Το Τοπικό Αρχείο Παξών, που δημιουργήθηκε το 1800 και διέσωσε τη συλλογική μνήμη, μετά από πολλές ταλαιπωρίες, απέκτησε δική του στέγη σε ένα από τα νεοκλασσικά πρώην δημοτικά σχολεία στα Μαγαζιά.
Η Αρχαιολογική Υπηρεσία πείστηκε ότι πρέπει να γίνουν ανασκαφές και χρηματοδοτούμενη πριν μια δωδεκαετία, από παξινούς φορείς, εντόπισε το αρχαίο νεκροταφείο στη θέση Λαγγάδια στα Μαγαζιά με τάφους 6ου και 4ου αιώνα πΧ και έκτοτε σχεδόν κάθε χρόνο γίνονται ανασκαφές.
Δημιουργήθηκε το Μουσείο Παξών με πλούσιο λαογραφικό υλικό, προϊστορικά εργαλεία, ενάλια και ποικίλα άλλα εκθέματα.
Και τα επτά νεοκλασσικά κτήρια σχολείων, μετά τη δημιουργία του Γυμνασίου – Λυκείου και του νέου σχολικού κέντρου, που εγκαινιάστηκε πέρσι, συντηρήθηκαν και αποδόθηκαν στις ακόλουθες χρήσεις: τα δύο κτήρια στο Γάιο, Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου και Μουσείο – Πινακοθήκη. Τα κτήρια του Λογγού και της Λάκκας Αίθουσες εκδηλώσεων, Μουσική Σχολή, στα Μαστοράτικα, Βρεφονηπιακός σταθμός στον Προφήτη Ηλία και στα Μαγαζιά Ιστορικό Αρχείο.
Η Εκκλησία φρόντισε και αυτή από την πλευρά της και συντήρησε πάρα πολλές από τις παλιές εικόνες και τοιχογραφίες με τη βοήθεια της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, με σπουδαιότερες αυτές της Υπαπαντής, της Παναγίας στο νησί, του Ταξιάρχη και του Άγιου Ίσαυρου.
Συντηρήθηκαν και αναδείχτηκαν δεξαμενές που κατασκευάστηκαν από την περίοδο των Γάλλων και των Άγγλων, όπως και οι λαξευμένες στο βράχο στέρνες με υπερκείμενες κατασκευές, που ο Δήμος έκανε επισκέψιμες.
Το κάστρο του Άι Νικόλα κτισμένο από το 1423 καθαρίστηκε και έγινε προσβάσιμο στο κοινό.
Συστάθηκε Δημοτική Πινακοθήκη με τη συλλογή του Πρωτοπρεσβύτερου Χριστόδουλου Αρώνη, μετά από δωρεά της οικογενείας του.
Οι Παξοί απέκτησαν δική τους φιλαρμονική, ωδείο, χορωδία.
Θεσμοθέτηκε το Φεστιβάλ κλασσικής Μουσικής από το 1985 κάθε πρώτο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη στο παλαιό σχολείο του Λογγού, που εξελίχθηκε σε ένα από τα καλύτερα δέκα του κόσμου κατά την εφημερίδα Ιντιπέντετ του Λονδίνου.
Από το 2002 ξεκίνησε το Ανοιξιάτικο Φεστιβάλ Σύγχρονης Κλασσικής Μουσικής, του οποίου έργα μεταφέρονται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 3 βραδιές κάθε χρόνο. Το Δεκέμβρη του 2009 η Ένωση Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών επέλεξε να δώσει στους Παξούς το 1ο βραβείο στην κατηγορία πολιτιστικών οργανισμών δραστηριοποιούμενων στην Περιφέρεια για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Από το 1999 οι Παξοί ανήκουν στο δίκτυο των Πολιτιστικών Χωριών της Ευρώπης και διατέλεσαν τόπος υποδοχής όλων των άλλων χωριών και εκδηλώσεων το 2004. Πραγματοποιούνται ετήσιες συναντήσεις των Δημάρχων, ανταλλαγές αντιπροσωπειών κατοίκων, κατασκηνώσεις νέων όλων των χωριών κάθε χρόνο και από το 2011 ξεκινά ένας νέος κύκλος.
Ανασύρθηκε από τα αρχεία της Ακαδημίας Αθηνών η εργασία του καθηγητή Λουκάτου και σε συνεργασία με το Κοινωφελές Ίδρυμα Παξών εκδόθηκαν το 2002 με τίτλο «Λαογραφικά Σύμμεικτα Παξών».
Έγινε πλήρης καταγραφή της χλωρίδας των Παξών και των Αντιπάξων από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και δημοσιεύθηκε σε δύο γλώσσες, παρουσιάζοντας και τα ενδημικά φυτά της περιοχής μας.
Δημοσιεύτηκε έρευνα του Γιάννη Δόικα για τις στέρνες των Παξών και άλλη για τα τοπωνύμια των νησιών μας.
Εκδόθηκε βιβλίο με τις δραστηριότητες αλλά και τις αναμνήσεις ατόμων της τρίτης ηλικίας από το πιλοτικό πρόγραμμα Ankize σε συνεργασία με τους Ολλανδούς και τους Ιταλούς.
Καθιερώθηκε η έκδοση ετήσιων θεματικών ημερολογίων.
Οργανώνονται ημερίδες, εκθέσεις και διαλέξεις καθ΄ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Ανακατασκευάστηκε και διαμορφώθηκε σε αίθουσα εκθέσεων το παλιό Τελωνείο του Λογγού.
Κηρύχθηκαν πάνω από 30 κτίρια διατηρητέα, όλα τα νεοκλασσικά σχολεία, οι στέρνες και οι ανεμόμυλοι.
Δημιουργείται η υποδομή για κατασκευή νέου μουσείου, που θα περιλαμβάνει τα αρχαιολογικά ευρήματα των Παξών και τα εκκλησιαστικά κειμήλια.
Κατασκευάστηκαν νέα σχολεία με υποδομές και προοπτική για τα παιδιά των Παξών.
Κυρίες και Κύριοι στους Παξούς παράγεται πολιτισμός.
Το βάρος των Πανιονίων Συνεδρίων, η αποτίμηση της ιστορίας της Ένωσης, προσδιόρισαν και την επιλογή των θεμάτων του συνεδρίου. Η σημασία της γαιοκτησίας στην ιστορία των νησιών και οι παρεπόμενες κοινωνικές και οικονομικές συναρθρώσεις. Και, άρα, οι παρεπόμενες κοινωνικές εξουσίες. Η βαθμιαία κατασκευή μιας επτανησιακής ταυτότητας, θέμα διόλου αυτονόητο και καθόλου άμοιρη της πολιτικής ιστορίας. Η οικονομία και η κοινωνία τους, μοναδικά παραδείγματα στην ελληνική και την ευρωπαϊκή ιστορία. Η ναυτιλία τους, τέλος, που κατέστησε τα Ιόνια μια σημαντική περιφερειακή οικονομία κατά τον 19ο και εν μέρει τον 20ο αιώνα, με διασυνδέσεις με όλα τα οικονομικά κέντρα της Μεσογείου, της Μαύρης αλλά και της Βόρειας Θάλασσας.
Πιστεύουμε ότι οι εργασίες του Πανιονίου θα αναδείξουν τα παραπάνω θέματα, θα αναδείξουν ζητήματα που αφορούν Παξούς και Αντιπάξους, φέρνοντας στην επιφάνεια τις πιο πρόσφατες έρευνες που διενεργήθηκαν από πανεπιστημιακούς ερευνητές, από τους ερευνητές των εξειδικευμένων επιστημονικών κέντρων αλλά ακόμα και από ανεξάρτητους ερευνητές, και μάλιστα νεότατους ηλικιακά, τους οποίους υποδεχόμαστε με ιδιαίτερη χαρά.
Το Θ΄ Πανιόνιο Συνέδριο διεξάγεται μια δύσκολη περίοδο όπως, άλλοτε, σε μια άλλη δύσκολη περίοδο είχε διεξαχθεί και το Α΄. Πιστεύουμε, ωστόσο, ότι η διεξαγωγή του, όπως και τότε το 1914, αποτελεί και μια συμπεριφορά για την ίδια την αντιμετώπιση της κρίσης. Μια στάση ποιότητας και στοχασμού, επιστημονικού μάλιστα, ο οποίος αντλεί από την ίδια την ιστορία.
Η ίδια η διοργάνωση του Συνεδρίου επηρεάστηκε από την κρίση των καιρών· διοργάνωση που θα ήταν αδύνατη χωρίς τη συνδρομή των σημαντικών χορηγών μας, τους οποίους θα ήθελα να ευχαριστήσω και απ’ αυτήν τη θέση.
Σας καλωσορίζω λοιπόν και σας εύχομαι, ως Δήμαρχος Παξών και ως Πρόεδρος της Εταιρείας Παξινών Μελετών, καλή επιτυχία στις εργασίες σας.
