Δεν υπάρχει μια σίγουρη απάντηση στο ερώτημα αυτό που απασχολεί τους μαθητές – και ειδικά τους τελειόφοιτους – και τους γονείς τους. Η αβεβαιότητα μάλιστα εντείνεται ακόμα περισσότερο με τη λήψη του πτυχίου από κάποια ανώτατη ή όχι σχολή. Η αθρόα “παραγωγή” πτυχιούχων σε συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελμάτων – με άμεσο επακόλουθο την τεράστια ανεργία – προβληματίζει τους σημερινούς μαθητές και δυσκολεύει την προσπάθεια να χαράξουν το δικό τους μέλλον.
Η επιλογή γίνεται πλέον προσεκτικά και σ’ αυτή βαρύνουν τελικά πολύ περισσότερα στοιχεία από την προσωπική επιθυμία του καθενός. Ο νέος αναγκάζεται πολλές φορές να μην σπουδάσει αυτό που τον ενδιαφέρει γιατί λόγου χάρη αργότερα ως επαγγελματίας θα έχει χαμηλό εισόδημα ή στη χειρότερη περίπτωση θα μείνει άνεργος.
Η αγορά εργασίας πλέον αναδεικνύεται ως ο πιο σημαντικός παράγοντας – ρυθμιστής του επαγγελματικού προσανατολισμού των νέων. Από την άλλη όμως εξαιτίας της ταχύτητας των μεταβολών που τη διακρίνει, η παρακολούθησή της καταντά ανέφικτη.
Δεν υπάρχουν περιθώρια πρόβλεψης του μέλλοντος σε μια εποχή όπου η γνώση συνεχώς διογκώνεται, άρα και τα επαγγελματικά προσόντα επαναπροσδιορίζονται, και η ίδια η ζωή αποκτά ολοένα και διαφορετικούς ρυθμούς.
Ωστόσο η επιλογή σπουδών από τους τελειόφοιτους μαθητές παραμένει εκείνο το κρίσιμο βήμα που θα επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό την επαγγελματική τους πορεία γιατί όπως διαπιστώθηκε κατά το παρελθόν οι περισσότεροι μαθητές πιστεύουν ότι μ’ ένα πτυχίο μπορούν να βρουν πιο εύκολα δουλειά. Σε ποιο βαθμό όμως οι σπουδές τους ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες κλίσεις και τα ενδιαφέροντά τους;
Το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικό: Το σύστημα των εξετάσεων υποχρεώνει τους μαθητές ν’ ακολουθήσουν οποιαδήποτε ειδικότητα με αποτέλεσμα: οι προσπάθειες τους να μην αποσκοπούν στην άσκηση ενός συγκεκριμένου επαγγέλματος που να ταιριάζει στην ιδιοσυγκρασία τους αλλά στη λήψη απλά του πτυχίου.
Μερίδιο ευθύνης για την αναντιστοιχία επιθυμιών και εξάσκησης επαγγέλματος φέρουν οι υποδείξεις της οικογένειας, του σχολείου, των γνωστών και φίλων όπως και η υπερεκτίμηση των γνώσεων και των δυνατοτήτων του καθενός.
Η αντίδραση που εκδηλώνεται, είναι σχεδόν αυθόρμητη: μπορεί να καλυτερεύσει η κατάσταση αν το σχολείο δώσει περισσότερη βαρύτητα στο μάθημα του επαγγελματικού προσανατολισμού βοηθώντας έτσι πιο ουσιαστικά τους μαθητές να διαλέξουν τη μελλοντική τους απασχόληση.
Την άποψή αυτή έρχεται να ενισχύσει και το γεγονός ότι ενώ σε ορισμένες ειδικότητες παρατηρείται συνωστισμός και μεγάλη ανεργία, αντίθετα ορισμένες άλλες πάσχουν από έλλειψη χεριών. Όσο κι αν ακούγεται παράξενο δεν παύει να είναι μια πραγματικότητα. Μερικοί κλάδοι της οικονομίας μας υποφέρουν από την έλλειψη εξειδικευμένων επαγγελματιών πράγμα που τους εμποδίζει να εκσυγχρονισθούν, να κάνουν νέες επενδύσεις και ν’ αναπτυχθούν, δημιουργώντας παράλληλα και νέες θέσεις εργασίας.
Εδώ όμως προκύπτει το εξής ερώτημα: Η αποστολή του σχολείου είναι να μορφώνει τους νέους ή να τους προετοιμάζει για την επαγγελματική τους επιτυχία; Η απάντηση για το δεύτερο είναι ότι “και να το ήθελε δεν θα μπορούσε ποτέ να το πετύχει”. Γιατί η αγορά εργασίας είναι ευμετάβλητη και κανένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν θα μπορούσε να την “αφουγκρασθεί” με επιτυχία.
Εξάλλου ας αναλογισθούμε πόσος δογματισμός κρύβεται στην άποψη ότι “μια ευκαιρία εμφανίζεται στη ζωή μας” και “το μέλλον κρίνεται από τη μία και μοναδική απόφασή μας”. Οι ίδιοι οι νέοι αν συνειδητοποιήσουν ότι το ουσιαστικό κέρδος των όποιων σπουδών κι αν κάνουν, είναι “η γνώση στο πως ν’ αποκτούν γνώσεις” τότε θα μπορέσουν ν’ ανταποκριθούν στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής.